Nắng nóng và sức khỏe: nguy cơ, dấu hiệu và cách phòng tránh

Nội dung chính
- Cơ thể phản ứng thế nào khi trời quá nóng
- Dấu hiệu say nóng và đột quỵ nhiệt
- Nhóm người dễ bị ảnh hưởng nhất
- Cách bảo vệ sức khỏe khi nắng nóng
- Xử trí ban đầu khi nghi bị say nóng
- Câu hỏi thường gặp
- Mỗi ngày nên uống bao nhiêu nước khi trời nắng nóng?
- Say nắng và say nóng có giống nhau không?
- Thân nhiệt bao nhiêu thì nguy hiểm khi nắng nóng?
- Có nên uống nước đá để giải nhiệt nhanh không?
- Nguồn tham khảo
Nắng nóng kéo dài khiến cơ thể mất nước, quá tải nhiệt và có thể dẫn đến chuột rút, say nóng hoặc đột quỵ nhiệt, nên cần uống đủ nước, tránh nắng gắt và nhận ra sớm các dấu hiệu bất thường. Mối liên hệ giữa nắng nóng và sức khỏe rõ nhất ở người cao tuổi, trẻ nhỏ, người làm việc ngoài trời và người có bệnh nền. Bài viết tóm gọn cơ chế, dấu hiệu cảnh báo và những việc làm được ngay trong đời sống hằng ngày.
Cơ thể phản ứng thế nào khi trời quá nóng
Bình thường cơ thể giữ thân nhiệt quanh 37°C. Khi nhiệt độ môi trường tăng cao, cơ thể tự làm mát bằng cách giãn mạch máu dưới da và đổ mồ hôi. Mồ hôi bay hơi sẽ mang bớt nhiệt đi.
Cơ chế này có giới hạn. Trời oi, độ ẩm cao thì mồ hôi khó bay hơi, còn đổ mồ hôi nhiều lại làm mất nước và muối khoáng. Khi cơ thể không thải nhiệt kịp, tim phải làm việc nhiều hơn, huyết áp dễ dao động và các cơ quan như thận, não chịu áp lực lớn.
Dấu hiệu say nóng và đột quỵ nhiệt
Say nóng thường đến từ từ, còn đột quỵ nhiệt là tình trạng khẩn cấp. Theo CDC (Hoa Kỳ), đột quỵ nhiệt xảy ra khi thân nhiệt lên tới khoảng 39,4°C (103°F) trở lên. Cần phân biệt hai mức độ này để xử trí kịp thời.
- Say nóng: mệt lả, chóng mặt, đau đầu, buồn nôn, da lạnh và ẩm, mạch nhanh yếu, chuột rút.
- Đột quỵ nhiệt: da nóng đỏ và có thể khô, lú lẫn, nói khó, co giật, ngất, thân nhiệt rất cao.
- Mất nước: khát nhiều, miệng khô, nước tiểu ít và sẫm màu, trẻ nhỏ khóc không có nước mắt.
Nhóm người dễ bị ảnh hưởng nhất
Không phải ai cũng chịu nóng như nhau. Người cao tuổi cảm nhận cơn khát kém hơn, trẻ nhỏ điều hòa thân nhiệt chưa tốt, còn phụ nữ mang thai cần chú ý hơn vì cơ thể vốn đã sinh nhiệt nhiều.
Người mắc bệnh tim mạch, tiểu đường, bệnh thận hoặc đang dùng một số loại thuốc như thuốc lợi tiểu cũng dễ mất nước hơn. Công nhân xây dựng, tài xế, người bán hàng rong và nông dân phải làm việc ngoài trời lâu nên có nguy cơ cao. Tình trạng căng thẳng, thiếu ngủ vì nóng cũng ảnh hưởng đến tâm trạng, bạn có thể tham khảo thêm tại mục Sức khỏe tinh thần: dấu hiệu, cách chăm sóc và khi nào cần giúp.
Cách bảo vệ sức khỏe khi nắng nóng
Phòng tránh hiệu quả nhất là những thói quen đơn giản, làm đều đặn mỗi ngày. Các cơ quan y tế như NHS (Anh) và CDC đều khuyến cáo những nguyên tắc tương tự nhau.
- Uống nước đều trong ngày, không đợi khát mới uống; khi đổ mồ hôi nhiều có thể bổ sung dung dịch oresol theo hướng dẫn.
- Hạn chế ra ngoài vào khung giờ nắng gắt, thường từ khoảng 10 giờ đến 16 giờ; nếu bắt buộc, hãy nghỉ giải lao trong bóng râm sau mỗi 30–60 phút.
- Mặc quần áo rộng, sáng màu, chất liệu thoáng; đội mũ rộng vành và dùng kem chống nắng.
- Giữ phòng thoáng mát, dùng quạt hoặc máy điều hòa ở mức vừa phải, che rèm cửa hướng nắng.
- Ăn nhẹ, tăng rau củ quả nhiều nước như dưa hấu, dưa leo; hạn chế rượu bia và đồ uống nhiều đường vì dễ gây mất nước.
- Không bao giờ để trẻ em hoặc thú cưng trong xe đóng kín, dù chỉ vài phút.
Xử trí ban đầu khi nghi bị say nóng
Đưa người bệnh vào nơi mát, nới lỏng quần áo, cho nằm nghỉ và kê chân cao nhẹ. Lau người bằng khăn mát, đặt túi chườm lạnh ở cổ, nách, bẹn. Nếu người bệnh tỉnh táo, cho uống từng ngụm nước nhỏ.
Nếu có lú lẫn, co giật, bất tỉnh hoặc thân nhiệt không hạ sau khoảng 30 phút, hãy gọi cấp cứu 115 ngay. Mọi triệu chứng kéo dài hoặc nếu bạn có bệnh nền, nên hỏi ý kiến bác sĩ để được tư vấn phù hợp với tình trạng của mình. Các bài viết khác về chăm sóc cơ thể có ở chuyên mục Sức khỏe.
Câu hỏi thường gặp
Mỗi ngày nên uống bao nhiêu nước khi trời nắng nóng?
Người trưởng thành thường cần khoảng 2–3 lít nước mỗi ngày khi trời nóng, tuỳ vận động và thể trạng. Người có bệnh tim, thận nên hỏi bác sĩ về lượng nước phù hợp.
Say nắng và say nóng có giống nhau không?
Hai cách gọi này thường dùng thay thế cho nhau trong dân gian, đều là tình trạng cơ thể quá tải nhiệt. Mức nặng nhất là đột quỵ nhiệt, cần cấp cứu ngay.
Thân nhiệt bao nhiêu thì nguy hiểm khi nắng nóng?
Theo CDC, thân nhiệt từ khoảng 39,4°C (103°F) trở lên kèm lú lẫn, ngất là dấu hiệu của đột quỵ nhiệt. Khi đó cần gọi 115 ngay.
Có nên uống nước đá để giải nhiệt nhanh không?
Nước quá lạnh có thể gây khó chịu dạ dày và không giúp cơ thể hấp thu tốt hơn. Nước mát hoặc nhiệt độ phòng, uống từng ngụm đều, là lựa chọn an toàn hơn.
